Czym są produkty dual-use i co zawiera unijna lista kontrolna

Podstawa prawna listy dual-use: Rozporządzenie UE 2021/821

Podstawą jest Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/821, które ustanawia unijny system kontroli wywozu produktów podwójnego zastosowania. Rozporządzenie definiuje produkty dual-use jako produkty,  w tym oprogramowanie i technologie — które mogą służyć zarówno celom cywilnym, jak i wojskowym.

Kluczowe jest jednak to, skąd pochodzi sama lista produktów. Nie jest to autonomiczna decyzja Brukseli, lista odzwierciedla zobowiązania wynikające z międzynarodowych porozumień, w tym:

• Porozumienia Wassenaar — dotyczącego konwencjonalnych technologii i uzbrojenia
• Grupy Dostawców Jądrowych — w zakresie technologii jądrowych
• Reżimu Kontrolnego Technologii Rakietowych (MTCR)
• Grupy Australijskiej — dotyczącej broni chemicznej i biologicznej

To ważna informacja, bo oznacza, że lista nie zmienia się dowolnie ani arbitralnie, a zmienia się wtedy, gdy zmieniają się te porozumienia.

Aktualizacje Załącznika I: jak często zmienia się lista dual-use

To jeden z elementów, który warto znać praktycznie. Rozporządzenie z 2021 roku jako akt ramowy pozostaje niezmienione, natomiast Załącznik I, czyli sama lista produktów, był od tamtej pory nowelizowany już siedmiokrotnie aktami delegowanymi Komisji Europejskiej.

Ostatnia aktualizacja weszła w życie w listopadzie 2025 roku. Oznacza to, że produkt, który kilka lat temu nie znajdował się na liście, dziś może już na niej być — i odwrotnie. Dla firm planujących aplikowanie o dofinansowanie z programów dual-use zawsze warto weryfikować aktualną wersję listy, nie tę sprzed dwóch czy trzech lat.

W Polsce obrotem produktami z tej listy zajmuje się Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego.

10 kategorii produktów dual-use – pełny podział wg Załącznika I

Załącznik I dzieli produkty dual-use na dziesięć kategorii (0–9). Każda obejmuje nie tylko gotowe wyroby i urządzenia, ale też materiały, oprogramowanie i technologię niezbędną do ich wytworzenia.

Kategoria 0 – Materiały, instalacje i urządzenia jądrowe

Reaktory, materiały rozszczepialne, urządzenia do wzbogacania uranu. Kategoria o bardzo wąskim zasięgu praktycznym dla większości firm.

Kategoria 1 – Materiały specjalne i związane z nimi urządzenia 

Zaawansowane materiały kompozytowe, ceramika specjalna, związki fluorowe stosowane w lotnictwie i technice rakietowej. Obejmuje też chemikalia i mikroorganizmy powiązane z potencjalnym zastosowaniem w broni biologicznej i chemicznej.

Kategoria 2 – Przetwarzanie materiałów 

Obrabiarki CNC o wysokiej precyzji, łożyska specjalne, urządzenia do obróbki metali. To kategoria istotna dla producentów maszyn i komponentów — progi parametryczne są tu konkretne i weryfikowalne.

Kategoria 3 – Elektronika 

Układy scalone i półprzewodniki o parametrach wykraczających poza standardowe zastosowania, wzmacniacze mikrofalowe, technologie wytwarzania zaawansowanych układów. Jedna z bardziej rozbudowanych kategorii pod kątem liczby pozycji.

Kategoria 4 – Komputery

Systemy o wysokiej wydajności obliczeniowej i specjalistyczne konfiguracje sprzętowe. Próg kontrolny przesuwa się w górę z każdą aktualizacją listy — to, co kilka lat temu wymagało zezwolenia na eksport, dziś może już nie wymagać.

Kategoria 5 – Telekomunikacja i ochrona informacji 

Dwie części. Pierwsza obejmuje sprzęt radiowy o szczególnych parametrach — odporny na zakłócenia elektromagnetyczne, z technikami rozpraszania widma, stosowany w komunikacji taktycznej. Druga część to oprogramowanie i sprzęt kryptograficzny, systemy ochrony danych i sieci — tu mieści się duża część rozwiązań z obszaru cyberbezpieczeństwa. Dla polskich firm technologicznych to prawdopodobnie najistotniejsza kategoria do sprawdzenia.

Kategoria 6 – Czujniki i lasery 

Sonary, radary, systemy termowizyjne i noktowizyjne, lasery wojskowe, kamery o wysokiej czułości. Kategoria obejmuje zarówno gotowe systemy, jak i kluczowe podzespoły.

Kategoria 7 – Nawigacja i awionika 

Akcelerometry i żyroskopy o wysokiej precyzji, systemy nawigacji inercyjnej, awionika dla statków powietrznych i rakiet. Istotna dla producentów systemów bezzałogowych i komponentów lotniczych.

Kategoria 8 – Urządzenia okrętowe

Pojazdy podwodne, napędy okrętowe o specjalnych parametrach, systemy do działań podwodnych. Kategoria o stosunkowo wąskim zasięgu w polskim kontekście przemysłowym.

Kategoria 9 – Kosmonautyka, aeronautyka i napęd

Silniki lotnicze i rakietowe, technologie dla statków kosmicznych, drony o określonych parametrach, układy napędowe do zastosowań specjalnych.

Dual-use a dofinansowanie: jak lista wpływa na kwalifikowalność projektu

W kontekście unijnych i krajowych programów wsparcia lista z Załącznika I pełni różne role w zależności od instrumentu.

Przykładowo, w przypadku Kredytu na wytwarzanie produktów podwójnego zastosowania wpis produktu na tę listę jest warunkiem kwalifikowalności, bez niego wniosek odpada już na pierwszym etapie oceny.

Inaczej wygląda to w programach regionalnych EFRR i FENG STEP Obronność, gdzie lista jest punktem wyjścia do szerszej analizy. Regiony stosują własne kryteria, często obejmujące technologie dual-use rozumiane szerzej niż sam Załącznik I, ale rozporządzenie 2021/821 pozostaje dokumentem referencyjnym dla ekspertów oceniających wnioski.

Dla firm z sektora IT, elektroniki, automatyki czy zaawansowanych materiałów kluczowe pytanie brzmi: czy produkt lub technologia mieści się w którejś z powyższych kategorii i czy jego parametry techniczne spełniają konkretne progi określone w wykazach?

Rozporządzenie liczy ponad 400 stron technicznych specyfikacji, a ocena nie jest intuicyjna. Znajomość struktury listy, jej logiki i regularnych aktualizacji to pierwszy krok do świadomej decyzji o tym, które programy są dla danej firmy realną opcją.