Firmy przygotowujące projekty do Ścieżki SMART wciąż mają problem z poprawnym kwalifikowaniem działań do modułu B+R. Eksperci PARP i NCBR zwracają uwagę, że to właśnie błędna definicja B+R jest jedną z najczęstszych przyczyn odrzuceń. Wyjaśniamy więc, gdzie leży granica.
Czym jest Ścieżka SMART i dlaczego temat B+R budzi wątpliwości?
Ścieżka SMART, realizowana w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki, stanowi kluczowy program wsparcia działalności innowacyjnej przedsiębiorstw w Polsce. Podstawą konkursu jest konstrukcja modułowa, pozwalająca na elastyczne dopasowanie zakresu projektu do strategii przedsiębiorstwa.
W programie pojawiają się dwa główne moduły – B+R i Wdrożenie innowacji.
Moduł B+R dotyczy tworzenia nowych rozwiązań i testowania ich w warunkach kontrolowanych, natomiast drugi moduł koncentruje się na komercyjnym zastosowaniu opracowanych rezultatów. To właśnie to rozróżnienie bywa najczęstszym powodem błędów.
Dlaczego temat B+R jest tutaj problematyczny?
Problemy z oceną wynikają najczęściej z odmiennego rozumienia pojęcia „rozwoju”. Przedsiębiorcy często utożsamiają go z inwestycją w nowoczesne technologie, podczas gdy dla instytucji finansujących kluczowy jest proces badawczy, a nie samo wdrożenie gotowych rozwiązań.
Definicja: celem projektu B+R jest tworzenie nowej wiedzy lub opracowanie innowacyjnych rozwiązań (produktów, usług, technologii lub procesów) poprzez prowadzenie badań naukowych i/lub prac rozwojowych. Kluczowym elementem takich projektów jest element nowości oraz niepewność co do końcowego rezultatu, odróżniające je od rutynowych działań operacyjnych i wdrożeniowych.
Co najczęściej błędnie uznawane jest za B+R (a nie spełnia kryteriów)?
- Rutynowe prace inżynierskie – rozwiązywanie problemów technicznych przy użyciu znanej wiedzy, norm i standardowych procedur. Jeśli wykwalifikowany inżynier jest w stanie rozwiązać problem, sięgając do dokumentacji, instrukcji lub praktyk branżowych, to mamy do czynienia z profesjonalną inżynierią, a nie z badaniami.
- Integracja gotowych systemów – łączenie istniejących na rynku technologii, urządzeń lub oprogramowania w jeden system. Jeśli proces ten polega na konfiguracji i fizycznym połączeniu elementów, a nie wymaga opracowania nowych, ryzykownych technologicznie interfejsów czy algorytmów, nie jest to uznawane za B+R.
- Zmiany estetyczne i wzornicze modyfikacje kształtu, koloru czy designu produktu (tzw. innowacje marketingowe) – to design, nie badania.
- Dostosowanie do klienta – adaptacja istniejącego produktu do specyficznych wymagań konkretnego zamówienia. Jeżeli działania te nie generują nowej wiedzy, to są traktowane jako standardowa usługa wdrożeniowa.
- Wdrożenie gotowej technologii (Inwestycja) – zakup i instalacja nowoczesnej linii produkcyjnej lub licencji. Nawet jeśli technologia jest innowacyjna w skali kraju, sam proces jej uruchomienia jest inwestycją, a nie pracą badawczą.
- Standardowe prace programistyczne – tworzenie aplikacji przy użyciu istniejących narzędzi, bibliotek i znanych algorytmów.
Cechy projektu B+R
- Według Podręcznika Frascati, który jest wyznacznikiem dla ekspertów oceniających wnioski w Ścieżce SMART, działalność B+R musi być:
- Nowatorska – projekt musi być ukierunkowany na pozyskanie nowej wiedzy lub stworzenie technologii, która jest nowa co najmniej w skali branży.
- Twórcza – rozwiązanie problemu musi opierać się na oryginalnych koncepcjach. Wyklucza to rutynowe działania inżynierskie (nawet te złożone), które odtwarzają znane schematy.
- Nieprzewidywalna – to kluczowy punkt, z którym przedsiębiorcy często mają problem. Musi istnieć niepewność co do wyniku końcowego (technicznego), kosztów lub czasu realizacji. Jeżeli wiesz na 100%, że się uda, to wtedy nie jest to B+R.
- Metodyczna – prace nie mogą być dziełem przypadku. Badania muszą być zaplanowane, posiadać harmonogram, budżet i być prowadzone w sposób uporządkowany.
- Możliwa do przeniesienia lub odtworzenia – wyniki prac (nową wiedzę) trzeba umieć zapisać (skodyfikować) tak, żeby inny zespół badawczy mógł je zrozumieć i odtworzyć.
Jak eksperci oceniają wniosek B+R? Na co zwracają największą uwagę?
Eksperci oceniający wnioski często posługują się Podręcznikiem Frascati, który zawiera zestaw pytań pomocniczych do identyfikacji projektów B+R:
Najważniejsze pytania:
Jakie są cele projektu?
Kluczowe jest dążenie do „nowej wiedzy” oraz osiąganie oryginalnych, ambitnych celów. Jeśli projekt polega jedynie na wykorzystaniu wiedzy już dostępnej, adaptacji lub dostosowaniu do potrzeb, trzeba go wykluczyć ze sfery B+R.
Co jest nowego w tym projekcie?
Projekt musi wykorzystywać twórcze podejście. Oznacza to na przykład opracowanie zupełnie nowych zastosowań dla istniejącej wiedzy naukowej lub technologii (musi wystąpić tzw. “pierwiastek twórczy”).
Jakie metody stosuje się w celu realizacji projektu?
Metody badawcze są akceptowane pod warunkiem, że służą rozwiązaniu problemu niepewności. Musi istnieć niepewność co do ostatecznego efektu, czasu lub środków koniecznych do osiągnięcia celu. Wybór metody powinien być sposobem na radzenie sobie z tą niepewnością.
Do jakiego stopnia wyniki projektu mogą być szerzej zastosowane?
Aby projekt był B+R, jego wyniki muszą nadawać się do przeniesienia lub odtworzenia przez inny zespół.
Jakiego typu personel realizuje projekt?
Realizacja projektu B+R wymaga specyficznych umiejętności. Mimo że w skład zespołu mogą wchodzić technicy i personel pomocniczy, to do uznania przedsięwzięcia za B+R niezbędny jest udział badaczy wykonujących prace naukowo-badawcze.
Przykładowe typy projektów, które mają największe szanse w Ścieżce SMART (albo które kiedyś uzyskały dofinansowanie)
Projekty, które zwykle mają największe szanse na dofinansowanie w Ścieżce SMART, łączy kilka wspólnych cech. Najczęściej są to przedsięwzięcia, które:
a) rozwiązują złożony, realny problem technologiczny,
b) opierają się na autorskiej koncepcji, algorytmie, systemie albo metodzie,
c) wiążą się z niepewnością i koniecznością testów oraz eksperymentów,
d) wykorzystują zaawansowane technologie,
e) mają potencjał do stworzenia jakościowo nowego rozwiązania, a nie tylko ulepszenia istniejącego.
Poniżej przykłady projektów, które uzyskały dofinansowanie w ramach Ścieżki SMART:
- Opracowanie samoczynnego i półsamoczynnego systemu urządzeń przejazdowych pod nazwą SPARK-X w oparciu o nową architekturę sprzętową, autorski bezpieczny protokół transmisji danych, interfejs łączności bezprzewodowej opartej na GSM i STARLINK oraz o autorskie rozwiązanie pn. „SADIP” (System AutoDiagnostyki i Predykcji) – Kolejowe Zakłady Automatyki S.A.
- Opracowanie metod bazujących na pomiarach i maszynowym uczeniu identyfikujących trudne do wykrycia stany niepożądane w układach przenośników taśmowych – Sevitel Sp. z o.o.
- Opracowanie kompleksowego i uniwersalnego systemu do kalibracji danych o jakości powietrza z czujników zanieczyszczeń gazowych – Syngeos Sp. z o.o.