Status MŚP – jak prawidłowo ustalić wielkość przedsiębiorstwa?

Status MŚP ma znaczenie przy ubieganiu się o wiele form wsparcia publicznego. Nie wystarczy jednak sprawdzić, ilu pracowników zatrudnia firma i jaki ma obrót.

Przy wyznaczaniu kategorii przedsiębiorstwa trzeba uwzględnić m.in. sposób liczenia zatrudnienia, dane z ostatniego zatwierdzonego okresu obrachunkowego oraz relacje z innymi przedsiębiorstwami. W przypadku zmiany kategorii znaczenie ma również zasada dwóch kolejnych okresów obrachunkowych.

W przypadku firm należących do grup kapitałowych lub powiązanych z innymi podmiotami analiza może być bardziej złożona. Dane innych przedsiębiorstw mogą wpłynąć na to, czy firma spełnia kryteria mikro-, małego lub średniego przedsiębiorstwa.

 

Status MŚP – jakie są podstawowe kryteria?

Zgodnie z załącznikiem I do rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014, do sektora MŚP należą przedsiębiorstwa zatrudniające mniej niż 250 osób, których roczny obrót nie przekracza 50 mln euro lub których roczna suma bilansowa nie przekracza 43 mln euro.

Kategoria przedsiębiorstwa	Liczba zatrudnionych	Roczny obrót lub suma bilansowa
Mikroprzedsiębiorstwo	mniej niż 10	do 2 mln EUR
Małe przedsiębiorstwo	mniej niż 50	do 10 mln EUR
Średnie przedsiębiorstwo	mniej niż 250	do 50 mln EUR obrotu lub do 43 mln EUR sumy bilansowej

W ramach tej grupy wyróżnia się trzy kategorie: mikro-, małe i średnie przedsiębiorstwa. Kryteria finansowe są alternatywne. Oznacza to, że przedsiębiorstwo może spełnić warunek dotyczący wielkości finansowej poprzez obrót albo sumę bilansową. Nie musi mieścić się jednocześnie w obu limitach.

Na tym jednak obliczenia się nie kończą.

 

1. Liczba pracowników to nie to samo co liczba RJP

Przy określaniu statusu MŚP nie bierze się po prostu pod uwagę liczby osób zatrudnionych w firmie. Zatrudnienie wylicza się w rocznych jednostkach pracy (RJP), uwzględniając wymiar czasu pracy oraz okres, przez jaki dana osoba pracowała w przedsiębiorstwie.

W praktyce oznacza to, że dwie firmy zatrudniające po 10 osób mogą mieć różną liczbę RJP. Znaczenie ma m.in. to, czy pracownicy pracowali przez cały rok i w pełnym wymiarze czasu pracy.

Przykład

Załóżmy, że przedsiębiorstwo w danym roku zatrudniało:

• 4 osoby na pełny etat przez cały rok,
• 1 osobę na 1/4 etatu przez 151 dni.

Pierwsze cztery osoby odpowiadają łącznie 4 RJP. W przypadku piątej osoby:

151 / 365 × 0,25 = 0,10 RJP

Łączne zatrudnienie wynosi więc 4,10 RJP, a nie 5 osób.

To właśnie RJP jest wartością wykorzystywaną przy określaniu statusu MŚP. PARP podaje analogiczny przykład w aktualnych materiałach dotyczących definicji MŚP.

 

Kogo uwzględnia się przy obliczaniu zatrudnienia?

Do liczby personelu zalicza się m.in.:

• pracowników,
• osoby pracujące dla przedsiębiorstwa i uznawane za pracowników na podstawie prawa krajowego,
• właścicieli-kierowników,
• partnerów regularnie prowadzących działalność w przedsiębiorstwie i czerpiących z niej korzyści finansowe.

Nie uwzględnia się natomiast m.in. praktykantów i studentów odbywających szkolenie zawodowe na podstawie odpowiedniej umowy. Nie uwzględnia się również okresu urlopu macierzyńskiego ani wychowawczego.

 

2. Który rok bierze się pod uwagę przy ustalaniu statusu MŚP?

Kolejna kwestia to okres, z którego przyjmuje się dane.

Podstawą są dane z ostatniego zatwierdzonego okresu obrachunkowego, liczone w skali roku. Dotyczy to zarówno zatrudnienia, jak i danych finansowych. Obrót ustala się bez VAT i innych podatków pośrednich. Ponieważ zmiana kategorii wymaga dwóch kolejnych okresów, analizuje się także dwa lata poprzednie. 

Nie wystarczy więc sprawdzić, ilu pracowników firma ma obecnie albo jaki obrót osiągnęła w ostatnich miesiącach. 

 

A co, jeśli firma szybko rośnie?

Tutaj znaczenie ma zasada dwóch kolejnych okresów obrachunkowych.

Jeżeli przedsiębiorstwo w jednym roku przekroczy właściwy próg zatrudnienia lub finansowy, nie oznacza to automatycznej zmiany jego kategorii. Taka zmiana następuje dopiero wtedy, gdy sytuacja powtórzy się w dwóch kolejnych okresach obrachunkowych. Ta sama zasada działa również w drugą stronę, gdy firma spadnie poniżej danego progu.

To istotne zwłaszcza dla firm, które dynamicznie zwiększają skalę działalności. Jednorazowe przekroczenie limitu nie musi od razu oznaczać utraty statusu MŚP.

Zasada dwóch kolejnych okresów nie dotyczy zmian własnościowych, np. przejęcia przez inne przedsiębiorstwo lub połączenia. W takiej sytuacji status może zmienić się od razu. 

 

3. Obrót firmy to nie jedyny wskaźnik finansowy

Przy ustalaniu kategorii przedsiębiorstwa bierze się pod uwagę dwa wskaźniki finansowe:

• roczny obrót,
• roczną sumę bilansową.

Przedsiębiorstwo musi mieścić się w limicie obrotu lub sumy bilansowej. Nie trzeba więc spełniać obu kryteriów jednocześnie.

Kategoria	Zatrudnienie	Obrót lub suma bilansowa
Mikro	mniej niż 10 osób	do 2 mln euro
Małe	mniej niż 50 osób	do 10 mln euro
Średnie	mniej niż 250 osób	do 50 mln euro obrotu lub 43 mln euro sumy bilansowej

Warto przy tym pamiętać, że w przypadku zatrudnienia nie liczy się po prostu liczby osób pracujących w firmie. Jak opisaliśmy wcześniej, stosuje się roczne jednostki pracy (RJP).

 

4. Czy można policzyć tylko dane swojej firmy?

To jeden z ważniejszych elementów całej analizy.

Jeżeli firma działa samodzielnie i nie ma istotnych powiązań z innymi przedsiębiorstwami, podstawą obliczeń są jej własne dane. Sytuacja zmienia się jednak, gdy przedsiębiorstwo jest częścią większej struktury albo ma określone relacje z innymi firmami.

W takich przypadkach przy ustalaniu statusu MŚP może być konieczne uwzględnienie także danych innych przedsiębiorstw. Przepisy rozróżniają tutaj przedsiębiorstwa partnerskie i powiązane, a sposób uwzględniania ich danych jest różny.

W praktyce oznacza to, że spółka zatrudniająca 40 osób i osiągająca 8 mln euro obrotu nie zawsze będzie automatycznie małym przedsiębiorstwem. Jeśli jest częścią większej struktury, jej status trzeba sprawdzić z uwzględnieniem odpowiednich powiązań.

Przedsiębiorstwo partnerskie i powiązane: na czym polega różnica?

Nie zawsze chodzi wyłącznie o prostą zależność właścicielską. Przedsiębiorstwo partnerskie to sytuacja, w której inny podmiot posiada od 25% do 50% kapitału lub praw głosu w danej firmie (lub odwrotnie), wtedy dane tego podmiotu wchodzą do wyniku częściowo, a nie w całości. Przedsiębiorstwo powiązane to już sytuacja kontroli: jeden podmiot ma większość głosów, decyduje o składzie zarządu albo ma prawo realnie wpływać na drugą firmę – w tym przypadku dane drugiego podmiotu trzeba doliczyć w całości. Sposób wyliczenia w obu przypadkach zależy od konkretnej struktury właścicielskiej i wymaga odrębnej analizy.

Powiązanie nie musi też wynikać bezpośrednio z udziałów kapitałowych. Przedsiębiorstwa mogą być uznane za powiązane także wtedy, gdy określone relacje kontroli występują za pośrednictwem osoby fizycznej lub grupy osób fizycznych działających wspólnie, pod warunkiem że przedsiębiorstwa prowadzą działalność na tym samym rynku właściwym lub rynkach pokrewnych. 

Znaczenie może mieć również udział podmiotów publicznych. Co do zasady przedsiębiorstwo, w którym podmiot publiczny kontroluje co najmniej 25% kapitału lub praw głosu, nie może być uznane za MŚP, choć przepisy przewidują w tym zakresie wyjątki. 

Dlatego przy ustalaniu statusu MŚP warto spojrzeć nie tylko na dane jednej spółki, ale również na jej strukturę właścicielską i relacje z innymi przedsiębiorstwami.

 

Jak prawidłowo ustalić status MŚP? Praktyczna checklista

Przedsiębiorca, który chce sprawdzić swoją kategorię MŚP, powinien przede wszystkim:

1. Sprawdzić, czy firma działa samodzielnie.
   Jeśli ma powiązania z innymi przedsiębiorstwami, trzeba ustalić, czy i w jakim zakresie ich dane należy uwzględnić.
2. Ustalić właściwy okres.
   Punktem wyjścia są dane z ostatniego zatwierdzonego okresu obrachunkowego. Ze względu na zasadę dwóch kolejnych okresów analizuje się zwykle dane z trzech ostatnich lat. 
3. Obliczyć zatrudnienie w RJP.
   Nie wystarczy policzyć osób zatrudnionych w firmie na konkretny dzień.
4. Sprawdzić obrót i sumę bilansową.
   Do spełnienia kryterium finansowego wystarczy zmieszczenie się w jednym z tych limitów.
5. Uwzględnić dane innych przedsiębiorstw, jeśli wymagają tego przepisy.
   Dotyczy to przede wszystkim przedsiębiorstw partnerskich i powiązanych.
6. Sprawdzić, czy przekroczenie progu utrzymywało się przez dwa kolejne okresy.
   Jednorazowa zmiana danych nie musi oznaczać zmiany kategorii przedsiębiorstwa. Wyjątkiem jest zmiana struktury właścicielskiej. 
7. Sprawdzić zasady konkretnego programu.
   Przy ubieganiu się o dofinansowanie status MŚP może być elementem weryfikowanym na etapie oceny projektu lub zawierania umowy.

Status MŚP a dotacje – dlaczego warto go prawidłowo ustalić?

Status mikro-, małego lub średniego przedsiębiorstwa może mieć znaczenie przy ubieganiu się o dofinansowanie i korzystaniu z instrumentów wsparcia. Definicja MŚP jest wykorzystywana w wielu programach unijnych i krajowych, dlatego prawidłowe określenie kategorii przedsiębiorstwa jest jednym z elementów przygotowania projektu. 

W praktyce nie wystarczy więc odpowiedzieć na dwa pytania: „Ilu mamy pracowników?” i „Jaki mamy obrót?”. Trzeba jeszcze sprawdzić, jak liczyć zatrudnienie, z którego roku przyjąć dane i czy do obliczeń należy uwzględnić inne przedsiębiorstwa.

 

Podsumowanie

Prawidłowe ustalenie statusu MŚP wymaga spojrzenia na przedsiębiorstwo szerzej niż tylko przez pryzmat jego bieżącej liczby pracowników i przychodów.

Najważniejsze elementy to:

• liczba pracowników wyrażona w RJP,
• roczny obrót lub suma bilansowa,
• dane z właściwego okresu obrachunkowego,
• zasada dwóch kolejnych okresów przy zmianie statusu,
• relacje z innymi przedsiębiorstwami,
• prawidłowe uwzględnienie danych przedsiębiorstw partnerskich i powiązanych.

Jeżeli status MŚP ma wpływ na możliwość ubiegania się o dofinansowanie, warto ustalić go przed przygotowaniem wniosku, a nie dopiero na etapie jego składania.

W BLDG Dotacje pomagamy przedsiębiorstwom ocenić możliwości finansowania inwestycji, projektów B+R oraz rozwoju nowych technologii – również na etapie analizy kryteriów i warunków konkretnego programu.