Od prototypu do produkcji. Gdzie dziś kończy się projekt B+R, a zaczyna inwestycja?

W tegorocznym naborze Ścieżki SMART na wdrożenie wyników prac B+R do PARP wpłynęło 297 wniosków na łącznie ok. 2,8 mld zł. Budżet naboru wynosił 700 mln zł, więc zapotrzebowanie było niemal czterokrotnie wyższe niż dostępne środki.
Te liczby pokazują, że wiele firm ma już za sobą prace badawczo-rozwojowe i szuka pieniędzy na kolejny krok. Po zakończeniu B+R potrzebna jest zwykle linia produkcyjna, maszyny, hala albo większe moce wytwórcze. To inny rodzaj wydatków i inny rodzaj finansowania.

W artykule wyjaśniamy: gdzie przepisy stawiają granicę między pracami B+R a inwestycją, dlaczego oba etapy finansuje się na innych zasadach, jak traktować prototypy i linie pilotażowe oraz o czym pamiętać, planując przejście od prototypu do produkcji.

Gdzie formalnie kończą się prace B+R

Granicy między pracami B+R a wdrożeniem nie wyznacza nazwa projektu ani moment powstania prototypu. Decyduje cel prac i wydatków.

Zgodnie z definicją eksperymentalnych prac rozwojowych z art. 2 pkt 86 rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 (GBER) prace te służą opracowaniu nowych lub ulepszonych produktów, procesów lub usług. Mogą obejmować m.in.:

• opracowanie prototypów i projektów pilotażowych,
• demonstracje,
• testowanie i walidację w otoczeniu stanowiącym model warunków rzeczywistego funkcjonowania.

Głównym celem tych działań musi być dalsze techniczne udoskonalenie rozwiązania, którego ostateczny kształt nie jest jeszcze zasadniczo określony. Prace B+R nie obejmują natomiast rutynowych i okresowych zmian w istniejących produktach, liniach produkcyjnych czy procesach, nawet jeśli prowadzą do ich ulepszenia.

Dodatkowym punktem odniesienia może być dziewięciostopniowa skala gotowości technologicznej (TRL). Sam poziom TRL nie przesądza jednak o tym, czy dany wydatek jest wydatkiem B+R.

Co zaczyna się po zakończeniu prac B+R

Jeżeli po zakończeniu prac B+R firma chce wytwarzać rozwiązanie na skalę rynkową, kolejnym etapem jest inwestycja. Firma przestaje wtedy rozwijać i walidować rozwiązanie, a zaczyna budować zdolność do jego produkcji lub świadczenia usługi.

W przepisach o pomocy publicznej taki projekt może być kwalifikowany jako inwestycja początkowa w rozumieniu GBER, polegająca na:

• założeniu nowego zakładu,
• zwiększeniu zdolności produkcyjnych istniejącego zakładu,
• dywersyfikacji produkcji o produkty dotąd niewytwarzane w zakładzie,
• zasadniczej zmianie całego procesu produkcyjnego istniejącego zakładu.

Zmienia się też struktura kosztów. W projekcie B+R istotne są m.in. koszty personelu, prac badawczych i materiałów do badań. W naborze PARP na wdrożenie wyników prac B+R kwalifikowały się natomiast m.in.:

• środki trwałe, np. maszyny i urządzenia, wraz z instalacją i uruchomieniem, także w leasingu finansowym,
• roboty budowlane i materiały budowlane,
• wartości niematerialne i prawne, np. patenty, licencje i know-how, przy spełnieniu warunków naboru,
• grunty i nieruchomości zabudowane, łącznie do 10% kosztów kwalifikowalnych objętych regionalną pomocą inwestycyjną (15% na określonych terenach opuszczonych i poprzemysłowych).

Dlaczego inwestycja wymaga innego finansowania

W pomocy na B+R intensywność wsparcia zależy od rodzaju prac i wielkości przedsiębiorstwa. W regionalnej pomocy inwestycyjnej kluczowe znaczenie ma lokalizacja inwestycji oraz wielkość przedsiębiorstwa.

Źródła: PARP – co zmieniło się w Ścieżce SMART; PARP – Przewodnik kwalifikowalności wydatków; rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie mapy pomocy regionalnej na lata 2022–2027 (Dz. U. z 2021 r. poz. 2422).

Poza regionem warszawskim stołecznym podstawowa intensywność regionalnej pomocy inwestycyjnej wynosi od 15% do 50%. Dla średnich przedsiębiorstw rośnie o 10 punktów procentowych, a dla małych o 20, więc w regionach o najwyższej intensywności mała firma może uzyskać do 70%. W regionie warszawskim stołecznym pomoc ta co do zasady nie jest dostępna, z wyjątkiem określonych gmin.

Inwestycja wiąże się też z dodatkowymi warunkami. W naborze PARP na wdrożenie obowiązywały m.in.:

• wkład własny na poziomie co najmniej 25% kosztów kwalifikowalnych objętych regionalną pomocą inwestycyjną, ze środków wolnych od publicznego wsparcia,
• przy dywersyfikacji istniejącego zakładu koszty kwalifikowalne muszą przekraczać o co najmniej 200% wartość księgową ponownie wykorzystywanych aktywów, odnotowaną w roku obrotowym poprzedzającym rozpoczęcie prac,
• wykazanie opłacalności wdrożenia w modelu finansowym.

Dlatego zakładanie, że wdrożenie „dopnie się” w ramach projektu B+R, jest ryzykowne. To osobny etap z własnym budżetem, logiką oceny i zasadami finansowania.

Prototyp, linia pilotażowa, ulepszenie: gdzie to zakwalifikować

Najwięcej wątpliwości budzą rozwiązania pośrednie, które mogą wyglądać zarówno na B+R, jak i na inwestycję.

Prototyp nadający się do sprzedaży. GBER dopuszcza w pracach rozwojowych prototypy i projekty pilotażowe, które można wykorzystać komercyjnie. Warunek jest jednak ściśle określony: prototyp musi być z konieczności produktem końcowym, a jego produkcja wyłącznie do demonstracji i walidacji byłaby zbyt kosztowna.

Linia pilotażowa. Może być elementem prac B+R, jeżeli jest niezbędna do badań lub dalszego technicznego rozwoju i służy testowaniu rozwiązania w warunkach zbliżonych do rzeczywistych. Jeżeli jej głównym zadaniem jest regularna produkcja na sprzedaż, jest to już etap wdrożeniowy.

Ulepszenia istniejącej linii. Rutynowe i okresowe zmiany w istniejących produktach, liniach i procesach nie są pracami B+R. Mogą natomiast wchodzić w zakres inwestycji początkowej, jeżeli prowadzą np. do zasadniczej zmiany całego procesu produkcyjnego.

Błędna kwalifikacja wydatków może skutkować uznaniem ich za niekwalifikowalne. Granicę między etapami warto więc wyznaczyć już przy planowaniu projektu B+R, a nie dopiero przy rozliczeniu.

Skąd finansować etap wdrożenia

Od 2026 r. B+R i wdrożenie w Ścieżce SMART są objęte odrębnymi naborami. PARP zrezygnował z podziału na moduły i wprowadził osobne konkursy na projekty badawczo-rozwojowe oraz na wdrożenie ich wyników. Firma, która planuje oba etapy, przygotowuje więc dwa odrębne wnioski.

Najważniejsze źródła finansowania etapu wdrożeniowego to:

• Ścieżka SMART – wdrożenie wyników prac B+R (FENG, PARP). Instrument dla MŚP. Wdrażana innowacja musi być nowa co najmniej na poziomie kraju, a wyniki prac B+R mogą pochodzić z własnych prac firmy, ze zlecenia lub z zakupu.
• Programy regionalne Funduszy Europejskich 2021–2027. W części województw dostępne są działania wspierające inwestycje oraz wdrażanie innowacji lub wyników prac B+R.
• Inicjatywa STEP w FENG. W ramach STEP prowadzone są nabory na inwestycje w technologie krytyczne, m.in. cyfrowe, czyste i zasobooszczędne oraz biotechnologie, a także technologie obronne. W wybranych sektorach wsparciem mogą być objęte również technologie o potencjale podwójnego zastosowania. W przypadku STEP Obronność projekty B+R i projekty inwestycyjne są objęte odrębnymi instrumentami.

O czym pamiętać, planując przejście od prototypu do produkcji

Przejście od B+R do inwestycji warto zaplanować, zanim prace badawcze się zakończą.

• Nie rozpoczynać inwestycji przed złożeniem wniosku. W naborze PARP na wdrożenie koszty kwalifikowalne można ponosić najwcześniej po dniu złożenia wniosku o dofinansowanie. Zawarcie prawnie wiążącego zobowiązania dotyczącego inwestycji przed tym momentem może mieć wpływ na kwalifikowalność projektu.
• Udokumentować wyniki prac B+R. Firma musi wykazać, że dysponuje wynikami prac B+R, które zamierza wdrożyć.
• Przeanalizować lokalizację. Jeżeli projekt obejmuje kilka lokalizacji z różnym poziomem wsparcia, obowiązuje pułap tej, w której jest on najniższy.
• Sprawdzić wykluczenia. W naborze PARP wykluczone są m.in. rozwiązania o zastosowaniu wyłącznie militarnym oraz określone inwestycje związane z paliwami kopalnymi. Rozwiązania o podwójnym zastosowaniu (dual-use) są dopuszczone.

Każdy nabór ma własny regulamin, dlatego te zasady trzeba zawsze zweryfikować w dokumentacji danego konkursu.

Podsumowanie

Granica między B+R a inwestycją nie sprowadza się do momentu powstania prototypu. Decyduje cel prac i wydatków: czy firma nadal technicznie rozwija i waliduje rozwiązanie, czy buduje już zdolności produkcyjne.
Im wcześniej firma zaplanuje przejście od B+R do inwestycji, tym łatwiej uniknąć luki finansowej między opracowaniem technologii a jej wdrożeniem.
Przy projektach B+R i inwestycyjnych pomagamy ocenić, który zakres prac kwalifikuje się do którego instrumentu, oraz zaplanować kolejność wniosków.